Genel İşlem Şartları ve TTK m. 54 Kapsamında Değerlendirme
Franchise sözleşmeleri, çoğunlukla franchise veren tarafından önceden hazırlanmış metinler olup, franchise alan açısından pazarlık gücü sınırlı olabilir. Bu durumda sözleşmede yer alan bazı hükümler ‘genel işlem şartı’ niteliği taşıyabilir. Türk Ticaret Kanunu’nun 54. maddesi ise ticari hayatta haksız rekabeti engellemek amacıyla bu tür hükümleri belirli ilkelere tabi tutmuştur.
Genel İşlem Şartı Nedir?
Genel işlem şartı, sözleşmenin karşı tarafı ile müzakere edilmeden, önceden tek taraflı olarak hazırlanan ve çok sayıda sözleşmede kullanılmak üzere düzenlenen sözleşme hükümleridir. Franchise alanın bu hükümlere açıkça onay vermemesi halinde, sözleşmede bulunsa dahi geçerlilikleri tartışmalıdır.
Genel İşlem Şartlarının Geçerlilik Koşulları
- Franchise alanın açıkça bilgilendirilmiş olması
- Hükümlerin müzakere edilmiş olması
- Aşırı yükümlülükler içermemesi
- Dürüstlük kuralına uygunluk
- Hakkaniyete aykırı olmaması
TTK m. 54 ve Haksız Rekabet İlkesi
Türk Ticaret Kanunu m. 54, haksız rekabeti tanımlarken dürüstlük kuralına aykırı davranışları özellikle vurgular. Taraflardan birinin diğerini zayıf durumundan yararlanarak dezavantajlı şartlara zorlaması, haksız rekabet niteliği taşıyabilir. Franchise verenin tek taraflı olarak dayattığı ağır hükümler de bu kapsamda değerlendirilebilir.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay, franchise sözleşmesinde yer alan ‘giriş ücretinin hiçbir şekilde iade edilmeyeceği’ gibi mutlak hükümleri, genel işlem şartı kapsamında incelemekte ve franchise alanın bu hükmü gerçekten kabul edip etmediğini araştırmaktadır. Aksi takdirde bu tür hükümler yazılmamış sayılabilir.
Uygulamada Riskli Hükümler
- Giriş ücretinin iade edilmeyeceğine dair katı düzenlemeler
- Sınırsız ve süresiz rekabet yasağı hükümleri
- Tek taraflı fesih hakkı
- Franchise verenin tüm sorumluluğu dışladığı hükümler
Sonuç
Franchise sözleşmeleri hazırlanırken, karşı tarafın pazarlık gücünü yok sayan ve aşırı yükümlülükler getiren hükümlerden kaçınılmalıdır. Genel işlem şartları, franchise alanın bilgilendirilmediği ve açıkça kabul etmediği takdirde geçersiz sayılabilir. Bu tür hükümler hem Borçlar Kanunu hem de TTK m. 54 çerçevesinde denetime tabidir. Tarafların ticari menfaatlerini dengeli şekilde koruyan, şeffaf ve açık hükümlerle düzenlenmiş franchise sözleşmeleri, hem iş birliğini güçlendirir hem de olası hukuki ihtilafların önüne geçer.
