Ticari Alacak Takibinde Hukuki Yollar

Sorry, this entry is only available in Türkçe. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Bir şirket veya tacirin ödenmeyen ticari alacağını tahsil etmek için birden çok hukuki yol vardır; doğru yolu seçmek, elinizdeki belgeye ve borçlunun tutumuna bağlıdır. Vaktiniz kısıtlıysa bilmeniz gerekenler:

• İcra takibi için arabuluculuk zorunlu değildir: Alacaklı, doğrudan icra dairesinde takip başlatabilir.
• Ticari alacak davası için arabuluculuk zorunludur: Konusu bir miktar para olan ticari alacak ve tazminat davalarında, dava açmadan önce arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A).
• Belge türü yolu belirler: Çek/bono için kambiyo yolu; resmî/onaylı belge için itirazın kaldırılması; fatura-sözleşme için ilamsız icra veya alacak davası; mahkeme kararı için ilamlı icra.
• İtiraz takibi durdurur: İlamsız takipte borçlunun 7 gün içindeki itirazı takibi durdurur; alacaklı itirazın iptali (m.67) veya kaldırılması (m.68) yoluna gider.
• İhtiyati haciz: Alacağı güvence altına almak için borçlunun mallarına dava/takip öncesinde geçici haciz konulabilir.
• Süreler kritik: İtirazın iptali davası 1 yıl içinde açılmazsa takip düşer; kambiyo senetlerinde özel ve kısa zamanaşımı süreleri vardır.

Bu rehber; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK), 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri esas alınarak, Bursa’da ticaret ve şirketler hukuku alanında hizmet veren Bursa şirket avukatı ekibimizin deneyimiyle hazırlanmıştır.

Ticari Alacak Takibinde Hukuki Yollar

Takipten Önce: İhtar, Temerrüt ve Sulh

Alacağın tahsilinde ilk adım çoğu zaman borçlunun yazılı olarak ödemeye davet edilmesidir. Vadesi belli bir borçta borçlu vadenin gelmesiyle kendiliğinden temerrüde düşer; vadesi belirli değilse ihtar (ihtarname) ile temerrüt sağlanır. İhtar, hem temerrüt faizinin başlangıcı hem de uyuşmazlığın dostane çözümü açısından önemlidir.

Ticari işlerde temerrüt faizi olarak, koşulları varsa avans faizi (Merkez Bankası avans faiz oranı) uygulanabilir; bu, adi işlere göre daha yüksek bir faiz imkânı sunar. Tarafların dostane çözüm veya ihtiyari arabuluculukla anlaşması da her zaman mümkündür.

İcra Takibi Yolları (İİK)

İcra takibi başlatmak için arabuluculuk şartı yoktur; alacaklı doğrudan icra dairesine başvurabilir. Elinizdeki belgeye göre üç temel icra yolu vardır.

1. Genel Haciz Yolu ile İlamsız İcra (İİK m.42 vd.)

Elinde mahkeme kararı bulunmayan, fatura, sözleşme, cari hesap gibi bir para alacağı olan alacaklı bu yolu kullanır. İşleyişi:

• İcra dairesi borçluya ödeme emri gönderir.
• Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edebilir. İtiraz, takibi kendiliğinden durdurur.
• Alacaklı, takibe devam edebilmek için elindeki belgenin niteliğine göre iki yoldan birini seçer:
  • İtirazın kaldırılması (İİK m.68): Alacak, imzası ikrar edilmiş veya noter onaylı senet ya da resmî belge gibi kanunda sayılan belgelere dayanıyorsa, icra mahkemesinde hızlı biçimde itirazın kaldırılması istenir.
  • İtirazın iptali davası (İİK m.67): Belge bu nitelikte değilse, genel/ticaret mahkemesinde, itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl içinde itirazın iptali davası açılır. Borçlunun haksız itirazı halinde alacaklı lehine, reddedilen kısmın %20’sinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilebilir.

Dikkat: 1 Eylül 2023’ten sonra, konusu bir miktar para olan itirazın iptali davaları da zorunlu arabuluculuk kapsamına alınmıştır. Yani bu davayı açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.

2. Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu (İİK m.167 vd.)

Alacak çek, bono (senet) veya poliçe gibi bir kambiyo senedine dayanıyorsa, bu özel ve hızlı yol kullanılır. Burada:

• Borçlu, ödeme emrine karşı kural olarak 5 gün içinde icra mahkemesine başvurabilir.
• Borca itiraz, kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; bu da kambiyo yolunu alacaklı için güçlü ve hızlı kılar.

Bu nedenle elinizde geçerli bir çek veya senet varsa, kambiyo yolu çoğunlukla en avantajlı seçenektir.

3. İlamlı İcra (İİK m.32 vd.)

Alacak bir mahkeme ilamına veya ilam niteliğindeki bir belgeye (icra edilebilirlik şerhli arabuluculuk anlaşma belgesi, bazı noter senetleri vb.) dayanıyorsa ilamlı icra yapılır. Borçluya icra emri gönderilir; bu yolda borçlunun basit itirazı takibi durdurmaz. En güçlü tahsil yoludur.

Belge Türüne Göre Doğru Yolun Seçimi

Dava Yolları ve Zorunlu Arabuluculuk

Alacaklı, icra takibi yerine veya takiple birlikte mahkeme yoluna da başvurabilir.

Alacak (tahsil) davası. Alacağın varlığı ve miktarı için genel/ticaret mahkemesinde açılır. Burada kritik kural şudur: konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat davalarında, dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Bu zorunluluk alacağın miktarına bakılmaksızın uygulanır. Buna karşılık, konusu para olmayan ticari davalar (örneğin genel kurul kararının iptali) bu kapsamda değildir.

İtirazın iptali davası. Yukarıda açıklandığı gibi, itiraz edilen ilamsız takibin devamı için açılır ve 2023 sonrası konusu para olan hallerde arabuluculuk dava şartına tabidir.

Zorunlu arabuluculuğun işleyişi. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren kural olarak üç hafta içinde (zorunlu hallerde bir hafta uzatmayla) süreci sonuçlandırır. Anlaşma sağlanırsa düzenlenen tutanak; taraflar, avukatları ve arabulucu tarafından imzalandığında ilam niteliği kazanır ve doğrudan icraya konulabilir.

İhtiyati Haciz: Alacağı Güvence Altına Almak

Ticari alacaklarda en çok ihmal edilen ama en etkili araçlardan biri ihtiyati hacizdir (İİK m.257 vd.). Vadesi gelmiş bir para alacağı (veya bazı hallerde vadesi gelmemiş alacak) bulunan alacaklı, borçlunun mallarını kaçırma ihtimaline karşı, dava veya takipten önce ya da sırasında mahkemeden borçlunun mallarına geçici haciz konulmasını isteyebilir. Mahkeme kural olarak alacaklıdan teminat ister. İhtiyati haciz, borçlu malvarlığını eritmeden alacağın güvence altına alınmasını sağladığından, tahsil ihtimalini önemli ölçüde artırır.

Zamanaşımı: En Sık Hak Kaybı Burada Yaşanır

Ticari alacaklarda süreler dikkatle takip edilmelidir; zamanaşımı dolduktan sonra alacak hukuken zayıflar.

• Genel zamanaşımı: Türk Borçlar Kanunu m.146 uyarınca kural olarak 10 yıldır.
• Beş yıllık süreler: TBK m.147’de sayılan bazı alacaklar (örneğin satım, eser ve benzeri ilişkilerden doğan belirli bedel alacakları) 5 yıllık zamanaşımına tabidir.
• Kambiyo senetlerinde özel süreler: Çek, bono ve poliçeye dayalı alacaklarda özel ve kısa (örneğin üç yıllık) zamanaşımı süreleri uygulanır. Bu süre kaçırılırsa kambiyo yoluyla takip yapılamaz; alacak yalnızca temel borç ilişkisine dayanılarak istenebilir.

Doğru zamanaşımı süresi, alacağın hukuki niteliğine göre değiştiğinden, dosyaya özel olarak değerlendirilmelidir.

Ticari Alacak Takibi ve Davalar

Ticari Davaların Bir Avantajı: Ticari Defterler ve Delil

Ticari uyuşmazlıklarda alacaklının elini güçlendiren bir araç, ticari defterlerdir. Usulüne uygun tutulan ve onaylanan ticari defterler, sahibi lehine ve aleyhine delil olarak kullanılabilir. Ayrıca ticari işlerde sözleşmelerin yazılı olması kural olarak şart değilse de, ispat kolaylığı bakımından yazılı sözleşme, fatura, irsaliye, e-posta ve cari hesap kayıtlarının düzenli tutulması, tahsil sürecinin kaderini belirler.

Önerilen Süreç Akışı

1. Alacağın ve belgenin tespiti. Alacağın muaccel olup olmadığı, dayanak belge (çek/senet, fatura, sözleşme, ilam) ve zamanaşımı durumu belirlenir.
2. İhtar ve temerrüt. Gerekiyorsa ihtarname ile borçlu temerrüde düşürülür; faiz işlemeye başlar.
3. Güvence (gerekiyorsa). Risk varsa ihtiyati haciz ile borçlunun malları güvence altına alınır.
4. Yol seçimi. Belge türüne göre kambiyo yolu, ilamsız icra veya ilamlı icra ya da dava yolu seçilir.
5. İtiraza karşı hamle. İlamsız takipte itiraz gelirse, belgeye göre itirazın kaldırılması veya (arabuluculuk şartıyla) itirazın iptali davası açılır.
6. Tahsil. Kesinleşen takipte haciz, satış ve tahsil işlemleri yürütülür.

En Sık Yapılan 6 Hata

1. İcra takibi için arabuluculuk şartı sanmak. İcra takibi doğrudan başlatılır; arabuluculuk yalnızca dava için zorunludur.
2. Yanlış icra yolunu seçmek. Elde çek/senet varken kambiyo yolu yerine genel haciz yolunu kullanmak, hız ve güç kaybına yol açar.
3. İtirazın iptali davasında 1 yıllık süreyi kaçırmak. Süre kaçarsa takip düşer.
4. Kambiyo zamanaşımını atlamak. Çek/senette kısa zamanaşımı süreleri kaçırılırsa kambiyo takibi yapılamaz.
5. İhtiyati haczi hiç düşünmemek. Borçlu mal kaçırırsa, kazanılan dava dahi tahsil edilemeyebilir.
6. Belge ve kayıt düzeni tutmamak. Fatura, sözleşme ve cari hesap kayıtlarının eksikliği ispatı zayıflatır.

Bursa’da Ticari Alacak Takibi

Bursa’nın sanayi ve ticaret hacmi, ödenmeyen ticari alacakları işletmeler için sık karşılaşılan bir sorun haline getirir. Tahsil sürecinin sonucunu belirleyen başlıca unsurlar; doğru icra yolunun seçimi, zorunlu arabuluculuk ve dava şartlarının doğru yönetimi, sürelerin (özellikle itirazın iptali ve kambiyo zamanaşımı) kaçırılmaması ve gerektiğinde ihtiyati haciz ile alacağın güvence altına alınmasıdır.

Özkök Hukuk olarak Bursa’da ticari alacakların tahsili için icra takiplerinin başlatılması ve yürütülmesi, itirazın iptali ve kaldırılması davaları, alacak ve itirazın iptali sürecinde zorunlu arabuluculuk, ihtiyati haciz başvuruları ve sözleşmesel uyuşmazlıkların çözümünde müvekkillerimize destek veriyoruz. Sürecin tarafınıza özel kurgulanması için Bursa şirket avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Ticari alacağı tahsil etmek için önce dava mı açmalıyım, icra takibi mi? İkisi de mümkündür. Çoğu durumda doğrudan icra takibi daha hızlıdır ve arabuluculuk şartı gerektirmez. Belge zayıfsa veya borç tartışmalıysa dava (ve öncesinde zorunlu arabuluculuk) gündeme gelir.

İcra takibi için arabuluculuk zorunlu mu? Hayır. İcra takibi doğrudan başlatılabilir. Zorunlu arabuluculuk, konusu para olan ticari alacak davaları ve 2023 sonrası itirazın iptali davaları için dava şartıdır.

Çek veya senedim var; hangi yolu kullanmalıyım? Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu en hızlı ve güçlü seçenektir; bu yolda borca itiraz kural olarak takibi durdurmaz.

Borçlu icra takibine itiraz etti, ne yapabilirim? İlamsız takipte itiraz takibi durdurur. Belgenize göre icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını (m.68) veya genel/ticaret mahkemesinde 1 yıl içinde itirazın iptali davasını (m.67) açabilirsiniz.

İcra inkâr tazminatı nedir? İtirazın iptali davasında borçlunun itirazının haksız çıkması halinde, alacaklı lehine reddedilen kısmın %20’sinden az olmamak üzere hükmedilebilen tazminattır.

İhtiyati haciz ne işe yarar? Borçlunun mal kaçırmasını önlemek için, dava/takip öncesinde veya sırasında mallarına geçici haciz konulmasını sağlar; tahsil ihtimalini güçlendirir.

Ticari alacakta zamanaşımı kaç yıldır? Kural olarak 10 yıldır; TBK m.147’de sayılan bazı alacaklarda 5 yıl, çek/senet gibi kambiyo senetlerinde ise özel ve kısa süreler uygulanır. Süre, alacağın niteliğine göre değişir.

Arabuluculukta anlaşırsak bu belge icraya konabilir mi? Evet. Taraflar, avukatlar ve arabulucu tarafından imzalanan anlaşma tutanağı ilam niteliği taşır ve doğrudan icraya konulabilir.

Yazar ve Güncellik Notu

Bu rehber; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m.5/A dahil), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve güncel uygulama esas alınarak Bursa Özkök Hukuk tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut dosya için hukuki danışmanlık yerine geçmez. Son güncelleme: 2026.