Franchise Sözleşmelerinde Denkleştirme İstemi (Portföy Tazminatı)
Giriş
Franchise sözleşmelerinde taraflar arasında gelişen ticari ilişki, zamanla franchise alanın yoğun emeği ve gayretiyle müşteri portföyünün genişlemesine yol açabilir. Sözleşmenin sona ermesiyle birlikte bu portföyden franchise verenin faydalanmaya devam etmesi, franchise alan açısından adil olmayan bir durum yaratabilir. İşte bu noktada gündeme gelen kavram denkleştirme istemi, yani portföy tazminatıdır.
Denkleştirme İstemi Nedir?
Denkleştirme istemi, franchise sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte, franchise alanın oluşturduğu müşteri çevresinden franchise verenin faydalanmaya devam
etmesi durumunda, franchise alanın belirli bir bedel talep etmesidir. Bu bedel tazminat niteliğinde değildir; zarar değil, katkı esas alınır.
Denkleştirme İsteminin Şartları
- Sözleşmenin denkleştirmeye elverişli şekilde sona ermesi (örneğin haklı nedenle fesih değil)
- Franchise alanın kusursuz olması
- Franchise verenin müşteri çevresinden faydalanmaya devam etmesi
- Müşteri portföyünün franchise alanın çabasıyla oluşturulmuş olması
- Hakkaniyet gereği bu talebin uygun görülmesi
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay bazı kararlarında, franchise sözleşmesi sona ermiş olsa bile, franchise alanın geliştirdiği müşteri çevresinden franchise verenin faydalanmaya devam etmesi durumunda, franchise alan lehine denkleştirme bedeline hükmedilebileceğini belirtmiştir. Özellikle sözleşmenin kısa sürmesi ve gelişen müşteri ağının somut olarak tespit edilebilmesi durumlarında bu talep kabul edilmektedir.
Denkleştirme ve Giriş Ücreti Arasındaki İlişki
Eğer franchise sözleşmesi erken feshedilmiş ve franchise alan giriş ücretinin iadesini talep etmişse, denkleştirme talebinin hakkaniyetle dengelenmesi gerekir. Yani hem giriş ücreti hem de denkleştirme istemi talep ediliyorsa, bu taleplerin biri diğerini dışlayabilir ya da oranlama yapılabilir.
Sonuç
Denkleştirme istemi, franchise alanın uzun yıllar süren emeği, pazarlama faaliyetleri ve müşteri ilişkileri sayesinde oluşan katma değerin karşılıksız bir şekilde franchise verene kalmasını önlemeye yönelik bir mekanizmadır. Her ne kadar tazminat niteliği taşımasa da, hakkaniyet ilkesine dayanır ve franchise alanın gayretleriyle gelişen müşteri çevresinden elde edilen kazancın paylaşılmasını amaçlar. Sözleşmenin sona ermesinden sonra ortaya çıkan menfaat dengesizliğini gidermek için etkili bir araç olan denkleştirme istemi, uygun şartların oluşması halinde franchise alan tarafından talep edilebilir.