Özet: Velayet değişikliği davası, velayetin verildiği tarafın sonradan değişen koşulları nedeniyle velayetin diğer ebeveyne devredilmesi için açılan davadır. Dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 183. maddesidir. Mahkeme bu davada ebeveynlerin isteğinden çok çocuğun üstün yararını esas alır, idrak çağındaki çocuğun görüşünü dikkate alır ve çoğu zaman sosyal inceleme raporuna başvurur.
Velayet Değişikliği Nedir ve Hukuki Dayanağı
Boşanma ya da ayrılık kararıyla velayet bir ebeveyne bırakıldıktan sonra koşullar değişebilir. Velayet kendisine verilen tarafın çocuğun bakımını yeterince üstlenememesi, yaşam koşullarının değişmesi veya çocuğun yararının başka bir düzenlemeyi gerektirmesi hallerinde velayetin değiştirilmesi gündeme gelir. Bu davanın temel dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 183. maddesidir.
Türk Medeni Kanunu m.183
Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.
Velayet Değişikliğinde Mahkeme Neye Bakar: Çocuğun Üstün Yararı
Velayet davalarında belirleyici ölçüt, ebeveynlerin talepleri değil çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme çocuğun yaşını, sağlık, eğitim ve gelişim ihtiyaçlarını, mevcut yaşam düzenini ve her iki ebeveynin bu ihtiyaçları karşılama durumunu değerlendirir. Velayet hükümleri kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme, tarafların istekleriyle bağlı kalmadan konuyu kendiliğinden araştırır.
Hangi Durumlar Velayet Değişikliği Sebebi Olabilir?
Aşağıdaki tablo, uygulamada velayet değişikliği talebine konu olabilecek başlıca durumları ve mahkemenin değerlendirme ölçütünü özetler. Her durum somut olayın koşullarına göre ayrıca incelenir.
| Durum | Mahkemenin değerlendirme ölçütü |
| Koşulların değişmesi | Ebeveynin başka yere taşınması, yeniden evlenmesi veya yaşam düzeninin değişmesinin çocuğun yararını etkileyip etkilemediği |
| Bakımın yetersizliği | Velayeti elinde tutan tarafın çocuğun bakım, eğitim ve gözetimini yeterince yerine getirip getirmediği |
| İdrak çağındaki çocuğun tercihi | Çocuğun görüşünün, yararına aykırı olmadığı ölçüde dikkate alınması |
| Güvenlik kaygısı | Çocuğun fiziksel veya psikolojik güvenliğini tehdit eden bir durumun bulunup bulunmadığı |
İdrak Çağındaki Çocuğun Görüşünün Alınması
Velayet ve kişisel ilişki düzenlemelerinde, idrak çağına ulaşmış çocuğun görüşü önem taşır. Uygulamada genellikle sekiz yaş ve üzerindeki çocukların, kendilerini ilgilendiren bu konularda dinlenmesi beklenir. Çocuğun açıkladığı tercih tek başına bağlayıcı değildir, ancak yararına aykırı olmadığı ölçüde dikkate alınır. Bu yaklaşım, çocuğun görüşünü serbestçe açıklama hakkını güvence altına alan uluslararası düzenlemelerle de uyumludur.
Velayet Değişikliği Davası Nasıl Açılır?
- Görevli mahkeme: Dava, aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
- Deliller: Tanık beyanları, okul ve sağlık kayıtları, sosyal ve ekonomik durum belgeleri ile çocuğun yaşam koşullarına ilişkin diğer deliller sunulabilir.
- Sosyal inceleme raporu: Mahkeme çoğu zaman uzmanlar aracılığıyla sosyal inceleme raporu aldırır ve çocuğun üstün yararını bu rapor ışığında değerlendirir.
- Re’sen araştırma: Velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme, tarafların talepleriyle bağlı kalmadan gerekli araştırmayı kendiliğinden yapar.
Velayet Değişikliğinde Yargıtay Kararları
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2019/5178, K. 2019/12215, T. 12.12.2019
Karar, idrak çağındaki çocuğun tercihinin dikkate alınmasını ele almıştır. Babanın yanında yaşamak istediğini açıkça belirten ve bu tercihi yararına aykırı görülmeyen çocuğun görüşünün göz ardı edilemeyeceği, velayetin anneden babaya devrine karar verilmesi gerektiği belirtilerek yerel mahkeme kararı bozulmuştur.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/2069, K. 2018/1179, T. 06.06.2018
Karar, velayet hükümlerinin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve mahkemenin konuyu re’sen araştırdığını, bu nedenle tarafların talepleriyle bağlı olmadığını vurgulamıştır. Velayet ve kişisel ilişki belirlenirken çocuğun üstün yararının ebeveynlerin isteklerine göre öncelik taşıdığı, idrak çağındaki çocuğun açıkladığı tercihe üstünlük tanınması gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay kararları somut olayın koşullarına göre değerlendirilir ve her dosya için farklı sonuçlar doğurabilir.
İlgili içerik: Boşanma Avukatı (/bursa-bosanma-avukati/) · Nafaka Avukatı (/bursa-nafaka-avukati/) · İştirak Nafakası Nedir ve Ne Zaman Sona Erer? (/istirak-nafakasi-nedir-ve-ne-zaman-sona-erer/)
Sık Sorulan Sorular
Velayet değişikliği davasını kim açabilir?
Velayet kendisine verilmeyen ana ya da baba açabilir. Ayrıca mahkeme, velayet kamu düzenine ilişkin olduğu için gerekli gördüğünde re’sen de harekete geçebilir.
Velayet değişikliği için hangi mahkeme görevlidir?
Dava aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
Çocuğun görüşü velayette ne kadar etkilidir?
İdrak çağındaki çocuğun görüşü dikkate alınır, ancak tek başına bağlayıcı değildir. Çocuğun tercihi, yararına aykırı olmadığı ölçüde değerlendirmeye katılır.
Velayet değiştirilince nafaka da değişir mi?
Velayetin değişmesi, iştirak nafakası yükümlüsünü ve miktarını etkileyebilir. Bu konu velayet talebiyle birlikte değerlendirilir.
Anne yeniden evlenirse velayet otomatik değişir mi?
Hayır. Yeniden evlenme tek başına velayetin değişmesini gerektirmez. Belirleyici olan bu durumun çocuğun yararını olumsuz etkileyip etkilemediğidir.
Velayeti olmayan ebeveynin hakları nelerdir?
Velayet kendisine verilmeyen taraf, çocukla kişisel ilişki kurma hakkına sahiptir. Bu ilişkinin kapsamı mahkemece çocuğun yararına göre belirlenir.
Sosyal inceleme raporu zorunlu mu?
Mahkeme çoğu velayet dosyasında uzman incelemesine başvurur. Rapor, çocuğun üstün yararının belirlenmesinde önemli bir dayanaktır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Velayet davaları her dosyada çocuğun üstün yararı gözetilerek ayrı değerlendirilir. Süreciniz için bir avukata danışmanız önerilir.
İçindekiler
- 1 Velayet Değişikliği Nedir ve Hukuki Dayanağı
- 2 Velayet Değişikliğinde Mahkeme Neye Bakar: Çocuğun Üstün Yararı
- 3 Hangi Durumlar Velayet Değişikliği Sebebi Olabilir?
- 4 İdrak Çağındaki Çocuğun Görüşünün Alınması
- 5 Velayet Değişikliği Davası Nasıl Açılır?
- 6 Velayet Değişikliğinde Yargıtay Kararları
- 7 Sık Sorulan Sorular
- 8
- 9 Özlem Zennup Özkök