Tutukluluğa İtiraz Nasıl Yapılır?

Tutuklama, kişi özgürlüğüne yönelik en ağır koruma tedbiridir; bu nedenle şüpheli/sanık ve müdafiine itiraz hakkı tanınmıştır. İtiraz, kararı veren mahkemeye verilen dilekçeyle yapılır ve tutuklama şartlarının gerçekleşmediği gerekçesiyle tahliye istenir. Vaktiniz kısıtlıysa bilmeniz gerekenler:

• Süre: İtiraz süresi, kararın öğrenilmesinden (tefhim/tebliğ) itibaren iki haftadır (CMK m.268/1). Bu süre, 7499 sayılı Kanunla 1 Haziran 2024’ten itibaren 7 günden iki haftaya çıkarılmıştır.
• Nereye: İtiraz dilekçesi, kararı veren hâkimliğe/mahkemeye verilir; o merci ya kararını düzeltir ya da dosyayı üst mercie gönderir.
• İnceleme mercii: Soruşturmada sulh ceza hâkimliğinin tutuklama kararına itirazı asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m.268/3-b, 7331 sayılı Kanun değişikliği).
• Nasıl incelenir: Kural olarak duruşmasız, dosya üzerinden; gerekirse savcı ve müdafi dinlenir (CMK m.271).
• Sonuç kesindir: İtiraz üzerine verilen karar kesindir; ancak koşullar değişirse her zaman yeni tahliye talebi yapılabilir.
• Ayrı bir yol: İtiraz süresini kaçırsanız bile, tahliye (salıverilme) talebi süreye bağlı olmadan her aşamada yapılabilir (CMK m.104).

Bu rehber; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.100, 101, 104, 108, 267-271), 7331 ve 7499 sayılı Kanun değişiklikleri ile Yargıtay içtihadı esas alınarak, Bursa’da ceza davalarını yürüten Bursa ağır ceza avukatı ekibimizin uygulama deneyimiyle hazırlanmıştır.

Tutukluluğa İtiraz

Tutuklama Nedir? Gözaltıdan Farkı

Tutuklama; hakkında kuvvetli suç şüphesi bulunan kişinin, yargılama sürerken hâkim kararıyla cezaevinde tutulmasını sağlayan geçici bir koruma tedbiridir. Bir ceza değildir; amacı kaçmayı veya delillerin karartılmasını önlemektir.

Gözaltı ile karıştırılmamalıdır. Gözaltı, savcının emriyle kolluğun kişiyi geçici olarak tutmasıdır ve süresi kural olarak 24 saati (toplu suçlarda uzayabilir) aşamaz. Tutuklama ise yalnızca hâkim kararıyla verilir ve gözaltından sonra, sorgu üzerine gündeme gelir. Bu yazının konusu, hâkim tarafından verilen tutuklama kararına itirazdır.

Tutuklamanın Şartları (İtirazın Dayanağı)

İtirazı doğru kurmak için önce tutuklama şartlarını bilmek gerekir; çünkü itiraz, bu şartların gerçekleşmediğini ortaya koymaya dayanır. CMK m.100’e göre tutuklama için iki temel koşul birlikte aranır:

1. Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delil. Soyut iddia veya basit şüphe yeterli değildir; dosyada somut delil bulunmalıdır.
2. Bir tutuklama nedeninin bulunması:
   • Şüpheli/sanığın kaçma, saklanma şüphesi veya bunu gösteren somut olgular,
   • Delilleri yok etme, gizleme, değiştirme; tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı girişimi şüphesi.

Ayrıca kanunda sayılan bazı “katalog suçlarda” (CMK m.100/3) tutuklama nedeninin var olduğu kabul edilebilir. Bununla birlikte tutuklama her hâlde ölçülü olmalıdır (m.100/1): işin önemi ve beklenen ceza ile orantısızsa tutuklamaya karar verilemez. Hâkim, daha hafif tedbir olan adli kontrolün neden yetersiz kaldığını da gerekçelendirmek zorundadır (m.101). İşte itiraz dilekçesi, çoğunlukla bu noktalardaki eksiklikleri hedef alır.

İtiraz Süresi: İki Hafta (Güncel Değişiklik)

Tutuklama kararına itiraz süresi, kararın öğrenildiği (yüze karşı açıklandığı ya da tebliğ edildiği) günden itibaren iki haftadır (CMK m.268/1).

Bu süre tarihsel olarak 7 gündü; ancak 7499 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, 1 Haziran 2024 tarihinden itibaren verilen kararlar bakımından iki haftaya çıkarılmıştır. Sürenin hesabında kararın verildiği gün sayılmaz; süre, kararı takip eden günden işlemeye başlar. Süre kaçırılırsa itiraz incelenmeden reddedilebilir; bu nedenle sürenin doğru hesaplanması kritiktir.

Aynı iki haftalık süre, tutukluluğun devamına ilişkin kararlar (periyodik incelemeler ve duruşmalarda verilen devam kararları) bakımından da uygulanır.

Tutukluluğa İtiraz Süresi

İtiraz Nereye ve Nasıl Yapılır?

İtiraz, kararı veren hâkimliğe veya mahkemeye yapılır. İki yolla sunulabilir: yazılı bir dilekçe vermek ya da adliyede zabıt kâtibine sözlü beyanda bulunup bu beyanı tutanağa geçirtmek. Tutuklu kişi, ceza infaz kurumu müdürlüğü aracılığıyla da itirazını iletebilir.

Süreç iki aşamalıdır (CMK m.268/2):

1. Kararı veren merciin değerlendirmesi. İtiraz önce kararı veren hâkimliğe/mahkemeye gider. Bu merci itirazı yerinde görürse kendi kararını düzeltir ve kişinin serbest bırakılmasına karar verebilir.
2. Üst mercie gönderme. Kararı veren merci itirazı yerinde görmezse, dosyayı en geç üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili üst mercie göndermek zorundadır.

İtiraz yanlışlıkla doğrudan üst mercie verilse bile reddedilmez; dosya, karar verilmek üzere kararı veren mercie iletilir. Bu, hak kaybını önleyen önemli bir güvencedir.

İtirazı İnceleyecek Merci (Güncel Tablo)

İtirazı hangi merciin inceleyeceği, tutuklama kararını kimin verdiğine göre değişir. 7331 sayılı Kanunla (yürürlük 2022) yapılan değişiklikle sulh ceza hâkimliğinin tutuklama kararlarına itiraz, artık asliye ceza mahkemesi hâkimince incelenmektedir (“dikey denetim”). Güncel durum şöyledir:

Eski tarihli birçok kaynak, sulh ceza hâkimliğinin kararına itirazı “numara olarak izleyen sulh ceza hâkimliği”nin inceleyeceğini yazar. Bu kural, tutuklama ve adli kontrol kararları bakımından artık geçerli değildir; bu kararlarda inceleme mercii asliye ceza mahkemesi hâkimidir.

İtiraz Dilekçesinde Neler Yer Almalı?

Etkili bir itiraz dilekçesi teknik, gerekçeli ve dosya içeriğine birebir uygun olmalıdır. Genel iskeleti şöyledir:

• Başlık: İtirazı inceleyecek mercie gönderilmek üzere, kararı veren mahkemeye hitap (ör. “… Asliye Ceza Mahkemesine gönderilmek üzere … Sulh Ceza Hâkimliğine”).
• Dosya bilgileri: Sorgu no, soruşturma/esas no.
• Taraf: İtiraz eden şüpheli/sanık ve müdafi bilgileri.
• Konu: “Tutuklama kararına itiraz ve tahliye talebi.”
• Açıklamalar (gerekçeler):
  • Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delil bulunmadığı,
  • Şüphelinin eylemle ilişkisinin/rolünün somut biçimde ortaya konmadığı,
  • Kaçma şüphesi olmadığı; sabit ikametgâh, aile ve iş bağları,
  • Delillerin büyük ölçüde toplandığı, karartma ihtimalinin kalmadığı,
  • Tutuklamanın ölçüsüz olduğu ve adli kontrolün yeterli olacağı,
  • Tutuklama kararının yeterli ve somut gerekçe içermediği.
• Hukuki sebepler: CMK m.100, 101, 109, 267-271; Anayasa m.19; AİHS m.5.
• Sonuç ve talep: Tutuklama kararının kaldırılması, mümkün değilse adli kontrolle tahliye.
• Tarih ve imza.

Önemli olan şablon değil, somut dosyaya uygun, delillere dayalı bir gerekçedir. Aynı suçta dahi her şüphelinin rolü ve delil durumu farklı olduğundan, dilekçenin dosyaya özel hazırlanması sonucu doğrudan etkiler.

İtiraz Nasıl İncelenir, Ne Kadar Sürer?

İnceleme kural olarak dosya üzerinden ve duruşmasız yapılır (CMK m.271). Merci gerekli görürse önce Cumhuriyet savcısını, ardından müdafi veya vekili dinleyebilir. İnceleme sonucunda merci ya tutuklama şartlarının kalktığına kanaat getirip tahliyeye karar verir ya da itirazı reddederek tutukluluğun devamına hükmeder.

Kararı veren merci, dosyayı en geç üç gün içinde üst mercie gönderir; üst merci de mümkün olan en kısa sürede karar verir. Uygulamada itirazın sonuçlanması çoğunlukla birkaç gün ile birkaç hafta arasında değişir.

İtiraz üzerine verilen karar kesindir (CMK m.271/4). Yani aynı karara karşı tekrar itiraz edilemez. Ancak ilk kez itiraz mercii tarafından tutuklama kararı verilirse, bu yeni karara itiraz mümkündür; ayrıca koşulların değişmesi halinde her zaman yeniden tahliye talep edilebilir.

Tutukluluğa İtiraz Nasıl Yapılır?

İtirazın Yanı Sıra: Tahliye Talebi ve Re’sen İnceleme

Tutukluluğa karşı tek yol itiraz değildir. Bunları karıştırmamak gerekir:

• Tahliye (salıverilme) talebi (CMK m.104): Süreye bağlı değildir; soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında yapılabilir. Soruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme karar verir. Ret kararına itiraz edilebilir. İtiraz süresini kaçıran kişi için pratik bir yoldur.
• Tutukluluğun re’sen incelenmesi (CMK m.108): Soruşturma evresinde hâkim, en geç otuz günde bir, tutukluluğun devam edip etmeyeceğini şüpheli ve müdafiini dinleyerek kendiliğinden değerlendirir. Kovuşturmada da düzenli inceleme yapılır.

Bu üç yol birlikte düşünüldüğünde, tutukluluğa karşı hukuki itirazın aslında kesintisiz bir denetim imkânı sunduğu görülür.

Tutuklulukta Azami Süreler

Tutukluluk süresiz olamaz. CMK m.102 uyarınca kovuşturma aşamasında genel kural olarak; asliye ceza mahkemesinin görevine giren işlerde tutukluluk en çok bir yıl (zorunlu hâllerde gerekçeyle uzatılabilir), ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde ise en çok iki yıl (uzatmalarla birlikte belirli bir tavanı aşamaz) olarak öngörülmüştür. Terör ve örgütlü suçlar gibi bazı suç tiplerinde farklı (daha uzun) süreler söz konusu olabilir. Azami sürenin aşılması, tahliye için güçlü bir gerekçedir.

İtiraz Reddedilirse: Sonraki Yollar

İç hukuktaki itiraz yolları tükendiğinde başvurulabilecek diğer yollar şunlardır:

• Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru: Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının (Anayasa m.19) ihlal edildiği iddiasıyla, özellikle makul süreyi aşan veya gerekçesiz tutukluluk hâllerinde gündeme gelir.
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM): İç hukuk yolları tükendikten sonra, AİHS m.5 (özgürlük ve güvenlik hakkı) kapsamında başvurulabilir.
• Haksız tutuklama tazminatı (CMK m.141 vd.): Hukuka aykırı veya sonradan haksız çıkan tutukluluk nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararlar için, koşulları oluştuğunda devletten tazminat istenebilir.

Bursa’da Tutuklamaya İtiraz

Bursa’da soruşturma evresindeki tutuklama kararları Bursa Sulh Ceza Hâkimlikleri tarafından verilir; bu kararlara itiraz, güncel düzenleme uyarınca asliye ceza mahkemesi hâkimince incelenir. Kovuşturma aşamasında ise tutuklama kararı, suçun niteliğine göre Bursa Asliye Ceza veya Ağır Ceza Mahkemelerince verilir ve itiraz mercii buna göre belirlenir. Tutuklulukta ilk saatler ve günler kritik olduğundan, itiraz dilekçesinin gecikmeksizin ve dosyaya özel biçimde hazırlanması büyük önem taşır.

Özkök Hukuk olarak Bursa’da gözaltı ve tutuklama süreçlerinde, tutuklamaya ve tutukluluğun devamına itirazda, tahliye taleplerinde ve haksız tutuklama tazminatı davalarında müvekkillerimize destek veriyoruz. Sürecin tarafınıza özel ve hızlı biçimde yürütülmesi için Bursa ağır ceza avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Tutuklamaya itiraz süresi kaç gün? İtiraz süresi, kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır (CMK m.268/1). Bu süre, 1 Haziran 2024’ten itibaren verilen kararlar için 7 günden iki haftaya çıkarılmıştır.

İtiraz nereye yapılır? Dilekçe, kararı veren hâkimliğe/mahkemeye verilir. Bu merci itirazı yerinde görmezse, dosyayı en geç üç gün içinde inceleme merciine gönderir.

Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama kararına kim bakar? Güncel düzenleme uyarınca (7331 sayılı Kanun) sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrol kararlarına itirazı, asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler.

İtiraz duruşmalı mı incelenir? Kural olarak hayır; inceleme dosya üzerinden yapılır. Merci gerekli görürse önce savcıyı, sonra müdafii dinleyebilir.

İtiraz reddedilirse tekrar itiraz edebilir miyim? İtiraz üzerine verilen karar kesindir; aynı karara tekrar itiraz edilemez. Ancak koşullar değişirse her aşamada yeniden tahliye talebinde bulunabilirsiniz.

İtiraz süresini kaçırdım, ne yapabilirim? Tahliye (salıverilme) talebi süreye bağlı değildir; her aşamada yapılabilir (CMK m.104). Ayrıca tutukluluk en geç 30 günde bir hâkim tarafından re’sen incelenir.

Tutuklama yerine adli kontrol istenebilir mi? Evet. İtiraz/tahliye dilekçesinde, tutuklamanın ölçüsüz olduğu ve adli kontrol tedbirlerinin (imza, yurt dışı yasağı, konutu terk etmeme vb.) yeterli olacağı ileri sürülebilir.

Avukatsız itiraz edilebilir mi? Yasal engel yoktur; şüpheli/sanık kendisi de itiraz edebilir. Ancak itirazın teknik gerekçelendirilmesi ve dosyaya özel hazırlanması sonucu doğrudan etkilediğinden, ceza hukukunda uzman bir avukatla çalışmak güçlü biçimde önerilir.

Yazar ve Güncellik Notu

Bu rehber; 5271 sayılı CMK m.100, 101, 102, 104, 108 ve 267-271, 7331 ve 7499 sayılı Kanun değişiklikleri ile Yargıtay içtihadı esas alınarak Bursa Özkök Hukuk tarafından hazırlanmıştır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut dosya için hukuki danışmanlık yerine geçmez. Son güncelleme: 2026.

Özlem Zennup Özkök

Arb. Av. Özlem Zennup Özkök

Arabulucu Avukat Özlem Zennup Özkök, Bilkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu olup yaklaşık 16 yıllık mesleki deneyime sahiptir. Türkiye’nin önde gelen hukuk bürolarında edindiği kurumsal deneyimin ardından Bursa’da Özkök Hukuk Bürosu’nu kurmuştur. Başta iş hukuku, boşanma hukuku, iş kazası davaları, icra ve iflas hukuku, gayrimenkul hukuku, ceza hukuku ve tüketici hukuku olmak üzere birçok alanda bireysel ve kurumsal müvekkillere hukuki danışmanlık vermektedir. Uzun yıllar işçilik alacakları ve iş kazaları alanında bilirkişilik yapmış olan Özkök, hukuki süreçlerde şeffaf iletişim, güçlü hazırlık ve her dosyayı sahiplenme anlayışını esas almaktadır.

See author's posts